มหาชาติคำหลวง ตอน กัณฑ์นครกัณฑ์
เรียบเรียงโดย : นางศิวพร เฉลิมศรี นักภาษาโบราณชำนาญการพิเศษ กลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก
กัณฑ์นครกัณฑ์ ถือเป็นกัณฑ์ลำดับที่ ๑๓ ซึ่งเป็นกัณฑ์สุดท้ายของ มหาชาติคำหลวง วรรณคดีชิ้นเอกสมัยอยุธยาตอนต้น เนื้อหาในกัณฑ์นี้พรรณนาถึงเหตุการณ์อันเป็นศิริมงคลของมหาเวสสันดรชาดก เมื่อพระเจ้าสญชัยทรงอภิเษกพระเวสสันดรให้กลับขึ้นครองราชย์ ท่ามกลางริ้วขบวนพยุหยาตราที่ยิ่งใหญ่ที่เสด็จกลับเข้าสู่พระนครท่ามกลางความปิติยินดีของอาณาประชาราษฎร์ โดยใช้ลักษณะคำประพันธ์แบบกลอนสวด ซึ่งคำประพันธ์ชนิดนี้มุ่งเน้นการอ่านออกเสียงเป็นทำนอง เพื่อใช้ในการสวดในพิธีกรรมทางศาสนาหรือให้สาธุชนฟังเพื่อความบันเทิงและสอดแทรกหลักธรรม และมีความโดดเด่นที่การเลือกใช้คำประพันธ์ประเภทกาพย์ชนิดต่างๆ เช่น กาพย์ยานี กาพย์ฉบัง และกาพย์สุรางคนางค์ มีจังหวะที่กระชับและไพเราะ เหมาะสำหรับการนำไปสวดทำนองในศาสนพิธีเพื่อให้เข้าถึงจิตใจของพุทธศาสนิกชนได้ง่ายกว่าคำฉันท์ที่ซับซ้อน
สมุดไทยดำ เรื่องมหาชาติคำหลวง ตอน กัณฑ์นครกัณฑ์ นี้ ไม่เพียงแต่เป็นเครื่องมือในการสืบทอดพระพุทธศาสนา แต่ยังเป็นหลักฐานทางโบราณคดีที่แสดงให้เห็นถึงความรุ่งเรืองของอักษรศาสตร์และคตินิยมในการสร้างสมุดไทย ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรม ที่สะท้อนถึงภูมิปัญญาและความศรัทธาของบรรพชนที่มีต่อเรื่องราวของพระพุทธศาสนาได้อย่างลึกซึ้ง
บรรณานุกรม
เรื่อง กัณฑ์นครกัณฑ์ (มหาชาติคำหลวง กลอนสวด). หอสมุดแห่งชาติ. หนังสือสมุดไทยดำ. อักษรขอม-ไทย. ภาษาบาลี-ไทย. เส้นรงค์ (ดินสอ,หรดาล). จ.ศ.๑๑๗๑. หมวดวรรณคดี.