เรียบเรียงโดย : นางสาวชญานุตม์ จินดารักษ์ นักภาษาโบราณชำนาญการพิเศษ กลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก
นิทานในคัมภีร์ใบลาน เรื่อง “ปัญญาบารมีหลวง” เป็นนิทานการบำเพ็ญ “อุเบกขาอุปบารมี” ของพระโพธิสัตว์ มีชื่อเรื่องว่า “มหาโลมหังสจริยา” เล่าว่า พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นบุตรชายเศรษฐี เมื่อเรียนจบศิลปศาสตร์ในสำนักทิศาปาโมกข์อาจารย์แล้ว ก็กลับมาสร้างครอบครัว ต่อมาญาติพี่น้องให้เขาเป็นผู้ดูแลทรัพย์สมบัติแทนบิดามารดา แต่เขาไม่ยอมรับเพราะเห็นว่าทุกสิ่งไม่เที่ยง จึงคิดจะออกบวช แต่ก็กลัวลาภสักการะจะรบกวนการบำเพ็ญบารมีของตน จึงบำเพ็ญเพียรทำตนให้คนดูหมิ่นดูแคลน ให้ได้บรรลุอุเบกขาบารมี ออกจากเรือนด้วยเสื้อผ้าเก่าที่นุ่งอยู่เท่านั้น แกล้งทำเป็นคนบ้าใบ้ให้คนทั้งหลายเล่นหัวดูหมิ่นดูแคลน แม้สาธุชนที่รู้ถึงอานุภาพของเขาแล้ว กระทำสักการบูชาเขา เขาก็ทำตนเป็นกลาง ไม่ยินดียินร้าย จนบรรลุอุเบกขาบารมี มีคำสอนสำคัญที่ปรากฏในเรื่องนี้ คือ ๑.วางใจเป็นกลาง ไม่หวั่นไหวทั้งสุขทุกข์อย่างเป็นธรรมชาติ โดยไม่ต้องทนต้องข่ม ๒.มีความพอเพียง ดังที่พระพุทธเจ้าเทศนาสอนพระสารีบุตรว่า “คนผู้ใดนำความทุกข์มาสู่ก็ดี นำความสุขมาสู่ก็ดี เราก็ไม่ได้รู้สึกเกลียดหรือรักใครเลย มีแต่ใจเมตตากรุณา ไม่โกรธเกลียดใดๆ เลย เราจึงเป็นเหมือนตราชั่งที่เสมอกันทั้งสองข้าง ไม่ยินดียินร้ายในยศและเสื่อมยศ ความมัธยัสถ์ (ความเป็นกลาง) นี้เป็นอุเบกขาบารมีแห่งเรา”
บรรณานุกรม
“ปญฺญาปารมี.” หอสมุดแห่งชาติ. หนังสือใบลาน ๖ ผูก. อักษรธรรมอีสาน. ภาษาบาลี – ไทย. เส้นจาร. ฉบับล่องรัก. พ.ศ.๒๓๘๔. เลขที่ ๓๒/๑ – ๖. (ผูกที่ ๖ ลานที่ ๖ อังกา ตู/๒ - ลานที่ ๘ อังกา ไต/๑)