เรียบเรียงโดย : นางศิวพร เฉลิมศรี นักภาษาโบราณชำนาญการพิเศษ กลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก
จารึกวัดมะกอก (ปจ. ๑๙) เป็นศิลาจารึกสำคัญที่บันทึกเรื่องราวในสมัยอาณาจักรขอมโบราณ มีอายุอยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๑๖ โดยสันนิษฐานว่าถูกสร้างขึ้นในรัชสมัยของ พระเจ้าราเชนทรวรมันที่ ๒ (พ.ศ. ๑๔๘๗–๑๕๑๑) เนื่องจากปรากฏพระนาม "ศฺรี ราเชนฺทฺรวรฺมฺม" ในบรรทัดที่ ๔ ของจารึก เนื้อหาโดยสังเขปเป็นพระบรมราชโองการของพระมหากษัตริย์ ที่สั่งให้ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่มาจารึกพระบรมราชโองการของพระองค์ไว้ที่ "สาธุปาลิ" โดยมี วาบศิขาพรหม และ อาจารย์พัชรธรรม เป็นผู้สร้าง
จารึกหลักนี้ทำจาก ศิลาประเภทหินทรายสีน้ำตาล มีลักษณะเป็น รูปใบเสมา แต่ชำรุดปลายหักทั้งสองด้าน มีขนาดกว้าง ๓๒ ซม. สูง ๕๐.๕ ซม. หนา ๑๑ ซม. ด้านที่ปรากฏจารึกมีเพียง ๑ ด้าน จำนวน ๑๓ บรรทัด บันทึกด้วยอักษรขอมโบราณ ภาษาเขมร
จารึกวัดมะกอกถูกค้นพบเมื่อปี พุทธศักราช ๒๕๐๘ โดยเจ้าหน้าที่สถานีตำรวจ อำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว ที่ วัดมะกอก บ้านโคกเพร็ก ตำบลทัพเสด็จ (เดิมคือ ตำบลโคกแวง) อำเภอตาพระยา ซึ่งพื้นที่ดังกล่าวในปัจจุบันอยู่ในเขตจังหวัดสระแก้ว จารึกวัดมะกอกปัจจุบันนี้ถูกเก็บรักษาอยู่ที่ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กาญจนาภิเษก จังหวัดปทุมธานี
บรรณานุกรม
“จารึกในประเทศไทย เล่ม ๓ อักษรขอมโบราณ พุทธศตวรรษที่ ๑๔— ๑๖.” พิมพ์ครั้งที่ ๒ แก้ไขเพิ่มเติม. กรุงเทพฯ: หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๖๔.