เรียบเรียงโดย : นางสาวชญานุตม์ จินดารักษ์ นักภาษาโบราณชำนาญการพิเศษ กลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก
จารึกนี้เป็นจารึกภาษาสันสกฤต อักษรปัลลวะ ราวพุทธศตวรรษที่ 11 มีความโดดเด่น ดังนี้
(1) มีเนื้อหาครบถ้วนตามขนบจารึกคำประกาศและคำสั่งสอน ระบุชื่อผู้เป็นเจ้าของจารึก, บทนมัสการทวยเทพตามไศวนิกายแบบปาศุปต (Pāśupata Śaivism), คำประกาศพร้อมสั่งสอนให้ผู้ที่เข้ามาอยู่ในที่แห่งเทพพึงทำพิธีบูชาทวยเทพเพื่อให้ได้รับความโปรดปราน ซึ่งจะนำความความสวัสดีมาสู่ผู้กระทำ
(2) ด้านไวยากรณ์สันสกฤตที่ปรากฏในจารึกสะท้อนความเชี่ยวชาญในภาษาสันสกฤตของผู้แต่ง
- เรื่องการสนธิ เช่น คำว่า “นโมสฺตุ” มาจาก “นมสฺ อสฺตุ”แปลว่า ขอความนอบน้อมจงมี, “ปฺรโยชนาจฺฉีวนมาคตาสฺเต” มาจาก “ปฺรโยชนาตฺ ศีวนมฺ อาคตาะ เต” แปลว่า เพื่อผลประโยชน์ พวกเจ้าเหล่านั้นจึงมาสู่ป่าเพื่อพักผ่อน, “เยษานฺนิลยเทเศษุ” มาจาก “เยษามฺ นิลยเทเศษุ” แปลว่า ในที่อยู่แห่งเจ้าทั้งหลาย
- การใช้คำสรรพนามที่แสดงความเคารพต่อผู้ต้องปฏิบัติตามคำประกาศ โดยใช้สรรพนามบุรุษที่ 2 อย่างนอบน้อม ว่า “ภวนฺตฺ (bhavant)” แทนคำว่า “ตวมฺ (tvam)” ซึ่งจะสอดคล้องกับการใช้คำกริยาที่ไม่ใช่คำสั่งแม้จะอยู่ในคำประกาศ คือ “ทาตวฺยมฺ (dātavyam)” หมายถึง ควรให้ทาน และอยู่ในประโยคกรรมวาจก ในข้อความที่ว่า “ทาตวฺยมิตฺยตฺร ภวทฺภิเรภฺยะ” แปลกลับเป็นประโยคกัตตุวาจกว่า “พวกท่านทั้งหลายควรให้ทานแด่เจ้าทั้งหลายเหล่านั้น ณ ที่นี้”
(3) การบันทึกคำนมัสการทวยเทพด้วย“อุปชาติฉันท์” ที่ผสมระหว่าง “อุเปนทรวัชราฉันท์” และ “อินทรวัชราฉันท์” ทำให้เกิดอลังการทางเสียง โดยเฉพาะการซ้ำคำ เพื่อให้จดจำได้ง่าย เช่น ในบทนมัสการที่ว่า “นโมสฺตุ ตสฺไม ปตเย วนานามฺ นโมสฺตุ ตสฺไม ปตเย สุรานามฺ” แปลว่า ขอความนอบน้อมจงมีแด่เจ้าแห่งป่า (พระปศุปติ หรือพระศิวะ) ทั้งหลาย ขอความนอบน้อมจงมีแด่เจ้าแห่งเทวดา (พระอินทร์) ทั้งหลาย
บรรณานุกรม
“สำเนาจารึกหุบเขาช่องคอย นศ.12 ภาษาสันสกฤต อักษรปัลลวะ ราวพุทธศตวรรษที่ 11” จัดเก็บ ณ กลุ่มหนังสือเขียนและจารึก สำนักหอสมุดแห่งชาติ.
จารึกในประเทศไทย เล่ม 1 อักษรปัลลวะ อักษรหลังปัลลวะ พุทธศตวรรษที่ 11 - 14. พิมพ์ครั้งที่ 2 แก้ไขเพิ่มเติม. กรุงเทพฯ: หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, 2559. หน้า 56 – 61.
จารึกสันสกฤตที่สำคัญในอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เล่ม 1. กรุงเทพฯ : ศูนย์สันสกฤตศึกษา มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2564. หน้า 308 – 318.
อมรา ศรีสุชาติ. วิถีแห่งสุวรรณลิงคํ จากทิพยมายาสู่โลกปรากฏการณ์. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, 2558. หน้า 35.