เรียบเรียงโดย : นางศิวพร เฉลิมศรี นักภาษาโบราณชำนาญการพิเศษ กลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก
หนังสือสมุดไทยดำเรื่อง "ลิลิตจันทกินร" เป็นวรรณกรรมสำคัญที่นำหลักธรรมในพระพุทธศาสนามาถ่ายทอดผ่านชั้นเชิงการประพันธ์ได้อย่างลงตัว โดยดำเนินเรื่องตามเค้าโครง จันทกินรชาดกว่าด้วยเรื่องราวความรักอันมั่นคงระหว่างจันทกินรและจันทกินรี ณ ป่าหิมพานต์ เนื้อเรื่องดำเนินไปถึงจุดสำคัญเมื่อพระเจ้าพรหมทัตทรงลอบยิงจันทกินรจนสลบไปเพราะหวังจะชิงนางกินรีไปเป็นมเหสี ทว่าด้วยแรงอธิษฐานจิตและบทคร่ำครวญที่เต็มไปด้วยความซื่อสัตย์ของนางกินรี ทำให้พระอินทร์ต้องเสด็จลงมาชุบชีวิตจันทกินรและขับไล่กษัตริย์ผู้ใจร้ายออกไป กลายเป็นบทสรุปที่เชิดชูความรักเดียวใจเดียวเหนืออำนาจและยศถาบรรดาศักดิ์
ในแง่ของวรรณคดี ลิลิตฉบับนี้ไม่ได้เป็นเพียงการเล่านิทานชาดกเพื่อสอนใจเท่านั้น แต่ยังเป็นการรวมเอาศิลปะการประพันธ์และงานฝีมือมาไว้ด้วยกันอย่างกลมกลืน การเลือกใช้คำประพันธ์ประเภทลิลิตช่วยให้เนื้อเรื่องมีจังหวะที่ไพเราะ โดยเฉพาะในตอนที่บรรยายความงามของป่าและอารมณ์ความเศร้าที่กินใจ ขณะเดียวกัน การบันทึกด้วย เส้นหรดาลสีเหลืองบนพื้นหนังสือสมุดไทยสีดำ ยังเป็นหลักฐานที่ช่วยให้เราได้ศึกษาการเขียนสะกดคำแบบโบราณ และแสดงให้เห็นถึงความทนทานของวัสดุที่ยังคงความคมชัดมาจนถึงปัจจุบัน ลิลิตจันทกินรฉบับนี้จึงนับเป็นสมบัติทางวัฒนธรรมที่รวบรวมทั้งเรื่องราวสอนใจและความประณีตของศิลปะไทยไว้ในเล่มเดียว
บรรณานุกรม
“จันทกินร.” หอสมุดแห่งชาติ. หนังสือสมุดไทยดำ. อักษรขอม-ไทย. ภาษาบาลี-ไทย. เส้นหรดาล. ม.ป.ป. เลขที่ ๓๑. หมวดวรรณคดี.